Żelazna Rządowa trwale zapisała się do historii walk narodowo-wyzwoleńczych regionu. W 1708 r. przez Żelazną przemaszerowały wojska Karola XII, króla szwedzkiego, biorącego udział w wojnie północnej. Kurpie zaatakowali go w Brodowych Łąkach, a następnie walczyli z oddziałem 300 Szwedów pod Kopańskim Mostem w nocy z 22 na 23 I 1708 r.
Podczas powstania styczniowego, 6 listopada 1863 r. wojska rosyjskie starły się z oddziałami powstańczymi, dowodzonymi przez majora Konstantego Rynarzewskiego i kapitana Lenartowicza. Rosjanie stracili 1 oficera i 40 żołnierzy, powstańcy zaś 17 żołnierzy. Na pamiątkę tych wydarzeń 10 listopada 2013 r. w Żelaznej, w pobliżu remizy OSP poświęcono i odsłonięto pomnik Powstańca Styczniowego i pamiątkową tablicę informacyjną.
Po wybuchu II wojny światowej, mieszkańcy Żelaznej, w obawie przed wkraczającymi od strony Prus Wschodnich hitlerowcami, uciekli na południowy wschód. W czasie wojny zginęło ok. 20 mieszkańców wsi, wielu wywieziono na roboty przymusowe lub do obozów koncentracyjnych.
Bardzo prężnie rozwijał się ruch oporu, wielu mieszkańców Żelaznej należało do AK. Współpracowali oni ze zrzucanymi w te okolice desantami sowieckimi. W końcu lipca na teren gminy Jednorożec, na las prywatny Wincentego Merchla z Żelaznej Rządowej, została zrzucona 12-osobowa grupa wywiadowcza mjr Władimira Szajkina ps. "Orłow". Jej zadaniem było zbieranie materiałów wywiadowczych dla II Frontu Białoruskiego. Spadochroniarze, dzięki pomocy Merchla, nawiązali kontakt z oddziałem partyzanckim Henryka Kierzkowskiego ps. "Raban". Dnia 20 listopada 1944 r. polsko-sowiecką grupę zaskoczył oddział Niemców, w wyniku obławy zginęło 2 Polaków i 2 Rosjan. Pomnik poświęcony uczestnikom ruchu oporu i radzieckim partyzantom znajduje się około 1 km za wsią, po lewej stronie drogi na Pruskołękę.
żródło: http://www.kurpiankawwielkimswiecie.pl
Tradycją naszej szkoły stały się odwiedziny miejsc pamięci w naszym regionie tuż przed listopadowym świętem zmarłych. W tym roku 17 pażdziernika, w piękny, jesienny dzień uczniowie klasy czwartej wraz z wychowawczynią udali się rowerami do grobu poległych partyzantów i uczestników ruchu oparu, znajdującym się w lesie, przy drodze z Żelaznej do Pruskołęki. Na miejscu dołączyli do uczniów klasy I i II, którzy również tego dnia z panią Agatą Merchel i panią Anną Mydło postanowili odwiedzić ten grób, pozagrabiać liście, powyrzucać zniszczone wiązanki i wypalone znicze. Uczniowie modlitwą uczcili pamięć poległych. Poznali krótką historię wydarzeń, na pamiątkę których powstał znajdujący się w tym miejscu grób, uczyli się szacunku do miejsc pamięci, kształtowali wartości patriotyczne.
Iwona Wróbel